{
 "canonical_id": "nl-20130621-100",
 "canonical_url": "https://lovspor.no/lov/jordskiftelova-jskl/",
 "language": "nn",
 "links": {
  "parent": null
 },
 "provenance": {
  "renderer_version": 8,
  "representation_hash": "11974a64574ab6c95c461dc7fb3cc2d44e13eda3e0fb5635fffdfa82479e10cc",
  "retrieved_at": "2026-07-30T18:17:57.344275+00:00",
  "source_revision": "a2fba06569b8c38bc6677ec5fa6470367167dad0",
  "xml_hash": "1f48f05a59a0e934cb40593777c7c66570f4e9ee48777e12ecb98210767f3102"
 },
 "ref_id": "lov/2013-06-21-100",
 "schema_version": "1",
 "slug": "jordskiftelova-jskl",
 "source": {
  "dataset": "gjeldende-lover",
  "license": "NLOD 2.0",
  "license_url": "https://data.norge.no/nlod/no/2.0",
  "provider": "Lovdata",
  "statement": "Inneholder data under Norsk lisens for offentlige data (NLOD 2.0), tilgjengeliggjort av Lovdata. Informasjonen er transformert og strukturert av Lovspor og gjengis ikke i sin opprinnelige form."
 },
 "temporal": {
  "date_in_force": "2016-01-01",
  "last_change_in_force": "2025-07-01",
  "note": "Current corpus state; not an applicability-at-date determination.",
  "status": "current"
 },
 "text": "\n# Lov om fastsetjing og endring av eigedoms- og rettshøve på fast eigedom m.m. (jordskiftelova)\n\n## Kapittel 1. Formål, verkeområde, definisjonar, saksinnhald og sakstilknyting\n\n### I. Formål, verkeområde og definisjonar\n\n### § 1-1. Formålet med lova\n\nFormålet med lova er å leggje til rette for effektiv og rasjonell utnytting av fast eigedom og ressursar til beste for eigarane, rettshavarane og samfunnet. Dette skal skje ved at jordskifteretten bøter på utenlege eigedoms- og brukstilhøve, klarlegg og fastset grenser og rettar, og behandlar skjønn og andre avgjerder etter denne og andre lover.\n\nLova skal òg leggje til rette for rettferdig, forsvarleg, rask, effektiv og tillitsskapande behandling av sakene gjennom offentleg rettargang for uavhengige og upartiske jordskifterettar.\n\n### § 1-2. Verkeområde for lova m.m.\n\nLova gjeld for fast eigedom og rettar over fast eigedom, vassdrag og sjø i heile landet, om ikkje anna er fastsett i denne eller andre lover.\n\nKongen kan fastsetje at lova heilt eller delvis skal gjelde for Svalbard eller Jan Mayen, og kan da fastsetje særskilde tilpassingar etter tilhøva på staden.\n\nLova gjeld med dei avgrensingane som følgjer av folkeretten eller av avtale med framand stat.\n\n### § 1-3. Definisjonar\n\nI denne lova tyder\n\n1. *jordskifteområdet:* den geografiske avgrensinga av jordskiftet, jf. [§ 6-9](lov/2013-06-21-100/§6-9) første ledd\n2. *tiltaksjordskifte:* jordskifte som følgje av iverksetjing av offentlege og private tiltak, jf. [§ 3-2](lov/2013-06-21-100/§3-2) første ledd andre punktum\n3. *vernejordskifte:* jordskifte som følgje av offentleg regulering av eigarrådvelde, jf. [§ 3-2](lov/2013-06-21-100/§3-2) første ledd tredje punktum.\n\n### II. Saksinnhald og sakstilknyting\n\n### § 1-4. Kva det kan reisast sak om for jordskifteretten\n\nJordskifteretten kan behandle krav om\n\n1. endring i eigedomstilhøve og rettar for å skape meir tenlege tilhøve, jf. [kapittel 3](lov/2013-06-21-100/kap3)\n2. fastsetjing av eigedomstilhøve og rettar, jf. [§ 4-1](lov/2013-06-21-100/§4-1)\n3. fastsetjing av grenser, jf. [§§ 4-2](lov/2013-06-21-100/§4-2) og 4-3\n4. skjønn og andre avgjerder etter andre lover, slik det går fram av [kapittel 5](lov/2013-06-21-100/kap5) og av reglane i særlovene.\n\n### § 1-5. Kven som kan reise sak\n\nKrav om sak kan setjast fram av den som eig fast eigedom, eller har rett knytt til fast eigedom, eller av festar.\n\nI område med reindrift etter [reindriftsloven](lov/2007-06-15-40), kan distriktsstyret, jf. [reindriftsloven § 43](lov/2007-06-15-40/§43), siidastyret, jf. [reindriftsloven § 52](lov/2007-06-15-40/§52), leiar av siidaandel, jf. [reindriftsloven § 10](lov/2007-06-15-40/§10) og leiar av sideordna rekrutteringsandel, jf. [reindriftsloven § 12](lov/2007-06-15-40/§12), krevje sak der det går fram av [reindriftsloven](lov/2007-06-15-40).\n\nOffentleg styresmakt og andre tiltakshavarar med heimel til å ekspropriere til tiltak og anlegg, kan krevje jordskifte etter [kapittel 3](lov/2013-06-21-100/kap3).\n\nOffentleg styresmakt med heimel til å regulere eigarrådvelde, kan krevje jordskifte etter [kapittel 3](lov/2013-06-21-100/kap3) og grensefastsetjing etter [§ 4-2](lov/2013-06-21-100/§4-2).\n\nRetten til å krevje sak kan ein ikkje skrive frå seg.\n\n> Endret ved lov [6 juni 2025 nr. 28](lov/2025-06-06-28) (i kraft 1 juli 2025 iflg. [res. 6 juni 2025 nr. 946](forskrift/2025-06-06-946)).\n\n## Kapittel 2. Jordskifterettane\n\n### I. Organisering av jordskifterettane\n\n### § 2-1. Jordskiftesokn (verneting)\n\nKongen deler riket inn i jordskiftesokn for jordskifterettane.\n\n### § 2-2. Tilhøvet til domstolloven\n\nDomstolloven gjeld for jordskifterettane om ikkje anna er fastsett, jf. [domstolloven § 2](lov/1915-08-13-5/§2) andre ledd.\n\n### § 2-3. Bemanning\n\nJordskifteretten skal ha ein jordskifterettsleiar som òg er jordskiftedommar, og så mange jordskiftedommarar som til kvar tid er bestemt.\n\nJordskifteretten skal ha teknisk personale. For teknisk personale gjeld reglane i [kapittel 6](lov/2013-06-21-100/kap6) i domstolloven så langt dei høver. Domstoladministrasjonen kan skipe ei eiga eining med faglege og tekniske støttefunksjonar for jordskifterettane. Eininga kan anten vere sjølvstendig eller vere knytt til ein domstol.\n\nJordskifteretten kan ha minst ein jordskiftedommarfullmektig som kan utføre oppgåver på vegner av jordskiftedommaren. Domstoladministrasjonen kan gi forskrift om kva for myndigheit dommarfullmektigen skal ha, og kven som kan gi slik myndigheit til dommarfullmektigen.\n\n[Domstolloven § 19](lov/1915-08-13-5/§19) andre ledd gjeld ved tilkalling av jordskiftedommarar.\n\n### § 2-4. Utdanningskrav\n\nJordskiftelagdommarar, jordskiftedommarar og jordskiftedommarfullmektigar må ha jordskiftefagleg utdanning på mastergradsnivå med fagkrins fastsett av departementet.\n\n### § 2-5. Utval av jordskiftemeddommarar\n\nI kvart jordskiftesokn skal det vere eit særskilt utval av jordskiftemeddommarar. Medlemmene i utvalet skal vere kunnige i saker som jordskifteretten i jordskiftesoknet til vanleg har. Jordskifterettsleiaren fastset kor mange jordskiftemeddommarar som skal utpeikast, slik at ein kan rekne med at kvart medlem kan gjere teneste i ei sak i valperioden.\n\nUtvalet skal utpeikast etter reglane i domstolloven om val av meddommarar. Jordskifterettsleiaren fastset kor mange det skal vere i utvalet for kvar kommune. Alle kommunar i jordskiftesoknet skal peike ut minst éin medlem av kvart kjønn til utvalet, og alltid like mange av kvart kjønn. Meddommarar og skjønnsmedlemmer er ikkje fritekne for val til utvalet av jordskiftemeddommarar.\n\n> Endra med lov [16 juni 2017 nr. 58](lov/2017-06-16-58) (ikr. 1 jan 2018 iflg. [res. 13 okt 2017 nr. 1613](forskrift/2017-10-13-1613)).\n\n### II. Samansetjinga av jordskifteretten i ulike slags saker. Lovnad frå jordskiftemeddommar med meir\n\n### § 2-6. Samansetjinga av jordskifteretten\n\nJordskifteretten skal setjast med ein jordskiftedommar.\n\nDersom ein part krev det eller jordskiftedommaren meiner det trengst, skal retten setjast med to jordskiftemeddommarar.\n\nI tiltaks- og vernejordskifte skal retten setjast med to jordskiftemeddommarar. Dersom ein part krev det eller jordskiftedommaren meiner det trengst, skal retten setjast med fire jordskiftemeddommarar.\n\nI omfattande saker kan jordskifterettsleiaren fastsetje at ein eller to varajordskiftemeddommarar og ein varajordskiftedommar skal følgje forhandlingane for å ta sete i jordskifteretten ved forfall.\n\nEi avgjerd om samansetjinga etter andre til fjerde ledd kan ikkje ankast.\n\n### § 2-7. Oppnemning av jordskiftemeddommarar\n\nUtan omsyn til soknegrenser skal jordskiftedommaren nemne opp jordskiftemeddommarar og varajordskiftemeddommarar frå utvalet som er nemnt i [§ 2-5](lov/2013-06-21-100/§2-5). Jordskiftedommaren skal nemne opp jordskiftemeddommarar som er kunnige i det saka i hovudsak gjeld. Er det nødvendig for å få jordskiftemeddommarar som er særleg kunnige på eitt eller fleire område, kan jordskiftedommaren nemne opp jordskiftemeddommarar som ikkje er med i utvalet.\n\nDersom ein oppnemnt jordskiftemeddommar ikkje møter eller ikkje kan gjere teneste, og heller ikkje nokon av dei oppnemnde varajordskiftemeddommarane kan møte innan rimeleg tid, kan jordskiftedommaren nemne opp ein annan jordskiftemeddommar for møtet. Ein slik jordskiftemeddommar treng ikkje høyre til utvalet.\n\n### § 2-8. Innprenting og lovnad\n\nFørste gong nokon gjer teneste som jordskiftemeddommar, skal jordskiftedommaren i rettsmøte gjere jordskiftemeddommaren kjend med dei pliktene ein jordskiftemeddommar har. Jordskiftemeddommaren skal love at han vil gjere pliktene sine samvitsfullt og etter beste overtyding i denne saka, og i alle framtidige saker.\n\nDomstoladministrasjonen fastset ordlyden i lovnaden.\n\n## Kapittel 3. Jordskifte\n\n### I. Utenlege eigedomstilhøve og bruk av verkemiddel i jordskifte\n\n### § 3-1. Verkemiddel for å bøte på utenlege eigedomstilhøve\n\nJordskifteretten kan bruke verkemidla i [§§ 3-4](lov/2013-06-21-100/§3-4) til 3-10 for å bøte på utenlege eigedomstilhøve slik det går fram av [§ 3-2](lov/2013-06-21-100/§3-2). Ei jordskiftesak kan omfatte eitt eller fleire av desse verkemidla. Om jordskifteretten brukar verkemiddel etter [§§ 3-4](lov/2013-06-21-100/§3-4) til 3-10, kan han òg bruke verkemidla i [§§ 3-11](lov/2013-06-21-100/§3-11) og 3-12.\n\nFor jordskifte i bygdeallmenningar gjeld [lov 19. juni 1992 nr. 59 om bygdeallmenninger § 1-4](lov/1992-06-19-59/§1-4). For jordskifte i statsallmenningar gjeld [lov 6. juni 1975 nr. 31 om utnytting av rettar og lunnende m.m. i statsallmenningane § 16](lov/1975-06-06-31/§16) og [lov 19. juni 1992 nr. 60 om skogsdrift mv. i statsallmenningene § 4-2](lov/1992-06-19-60/§4-2). For jordskifte i dei samiske reinbeiteområda gjeld [lov 15. juni 2007 nr. 40 om reindrift § 62 a](lov/2007-06-15-40/§62a).\n\n> Endret ved lov [6 juni 2025 nr. 28](lov/2025-06-06-28) (i kraft 1 juli 2025 iflg. [res. 6 juni 2025 nr. 946](forskrift/2025-06-06-946)).\n\n### § 3-2. Utenlege eigedomstilhøve\n\nJordskifteretten kan halde jordskifte etter [§§ 3-4](lov/2013-06-21-100/§3-4) til 3-10 dersom minst éin eigedom eller bruksrett i jordskifteområdet er vanskeleg å bruke på tenleg måte etter tida og tilhøva. Det same gjeld dersom det er grunn til å rekne med at minst éin eigedom eller bruksrett vil bli vanskeleg å bruke på tenleg måte som følgje av eit offentleg eller privat tiltak. Som offentleg tiltak skal òg reknast offentleg regulering av eigarrådvelde eller vedteken reguleringsplan med tilhøyrande omsynssone.\n\nJordskifteretten kan ikkje gjere andre endringar enn dei som er nødvendige for å bøte på dei utenlege eigedomstilhøva som partane har teke opp i jordskiftet.\n\n### § 3-3. Meir tenlege eigedomstilhøve i jordskifteområdet\n\nJordskifteretten kan berre halde jordskifte etter [§§ 3-4](lov/2013-06-21-100/§3-4) til 3-10 for å skape meir tenlege eigedomstilhøve i jordskifteområdet.\n\n### II. Verkemiddel\n\n### § 3-4. Ny utforming av eigedom og alltidvarande bruksrett\n\nJordskifteretten kan forme ut eigedom og alltidvarande bruksrett på nytt. Bruksretten må liggje til fast eigedom, eller ha grunnlag i samisk reindrift.\n\nJordskifteretten kan påby at vassleidningar, damanlegg, kraftleidningar, gjerde, anlegg og liknande som står på grunn som går i byte etter første ledd, blir overførte til ny eigar. Det same gjeld bygningar.\n\n> Endret ved lov [6 juni 2025 nr. 28](lov/2025-06-06-28) (i kraft 1 juli 2025 iflg. [res. 6 juni 2025 nr. 946](forskrift/2025-06-06-946)).\n\n### § 3-5. Skiping av sameige\n\nJordskifteretten kan skipe sameige mellom eigedommar dersom dette bøter på dei utenlege eigedomstilhøva på ein betre måte enn det å gi reglar om sambruk mellom eigedommar etter [§ 3-8](lov/2013-06-21-100/§3-8) ville ha gjort.\n\n### § 3-6. Oppløysing av sameige og sambruk mellom eigedommar\n\nJordskifteretten kan løyse opp sameige og sambruk mellom eigedommar. Oppløysinga kan vere delvis eller fullstendig.\n\n### § 3-7. Deling av eigedom\n\nJordskifteretten kan dele og forme ut ein eigedom med tilhøyrande bruksrettar etter eit fastsett høvetal.\n\n### § 3-8. Reglar om sambruk (bruksordning)\n\nJordskifteretten kan gi eller endre reglar for eksisterande sambruk mellom eigedommar. Jordskifteretten kan skipe sambruk og gi reglar om sambruk der det ikkje er sambruk frå før, dersom det er særlege grunnar for det. Jordskifteretten kan ordne tilhøva mellom eigar og bruksrettshavar og mellom bruksrettshavarar. Jordskifteretten kan mellom anna avgrense feltet for utøving av bruksrett, og gi reglar om bruksmåte.\n\nJordskifteretten kan både gi varige og mellombelse reglar.\n\nJordskifteretten kan gi reglar om sambruk av uteareala til eigarseksjonar. Første og andre ledd gjeld for skiping av sambruk i uteareala til eigarseksjonar.\n\nJordskifteretten kan gi reglar om bruken i det samiske reinbeiteområdet der det blir drive reindrift.\n\n> Endret ved lov [6 juni 2025 nr. 28](lov/2025-06-06-28) (i kraft 1 juli 2025 iflg. [res. 6 juni 2025 nr. 946](forskrift/2025-06-06-946)).\n\n### § 3-9. Pålegg om felles tiltak og pålegg om felles investeringar\n\nJordskifteretten kan påleggje felles tiltak og påleggje felles investeringar i samband med bruk av eigedommar eller bruksrettar.\n\nJordskifteretten kan òg påleggje felles tiltak og felles investeringar mellom reindrifta og grunneigarar eller bruksrettshavarar.\n\n### § 3-10. Skiping av lag og fastsetjing av vedtekter. Driftsselskap\n\nJordskifteretten kan skipe lag for drift eller vedlikehald når fleire skal bruke eigedom eller har bruksrett. Jordskifteretten kan òg endre eksisterande lag.\n\nJordskifteretten skal fastsetje vedtekter for lag han skipar. I eksisterande lag skal vedtektene endrast i den mon endringar i bruksreglar eller endringar i laget tilseier det.\n\nTiltak som kan innebere stor risiko, kan berre gjennomførast av eit driftsselskap. Laget tek avgjerd om gjennomføring ved fleirtalsvedtak. Kvar av deltakarane har rett til å vere med i driftsselskapet så langt det svarar til høvetalet. Om nokon vil vere med som ikkje røysta for, skal det seiast frå så snart råd er og seinast tre veker etter at han har fått skriftleg melding om vedtaket med opplysing om denne fristen. Driftsselskapet skal svare vederlag for utnyttingsretten til laget, som fordelar dette til deltakarane etter høvetalet deira.\n\nNår partane er samde, kan andre tiltak enn nemnt i tredje ledd første punktum gjennomførast av eit driftsselskap. Tredje ledd tredje og femte punktum gjeld tilsvarande.\n\n### § 3-11. Omskiping og avløysing av tidsavgrensa bruksrett og alltidvarande bruksrett som ikkje ligg til fast eigedom\n\nJordskifteretten kan omskipe ein tidsavgrensa bruksrett eller ein alltidvarande bruksrett som ikkje ligg til fast eigedom, dersom bruksretten er til hinder for ei tenleg jordskifteløysing. Fører ikkje omskiping fram, kan jordskifteretten avløyse bruksretten.\n\nFørste ledd gjeld ikkje for tomtefeste eller forpakting. Første ledd gjeld heller ikkje rett som samane har til å drive reindrift etter reindriftsloven.\n\n### § 3-12. Avløysing av alltidvarande bruksrett som ligg til fast eigedom, og negativ servitutt\n\nJordskifteretten kan avløyse ein alltidvarande bruksrett som ligg til fast eigedom, eller ein rett til å forby enkelte slag verksemd, bruk eller tilstand (negative servituttar) dersom dei er til hinder for ei tenleg jordskifteløysing.\n\n### III. Grunnlaget for jordskifteløysinga\n\n### § 3-13. Eigedoms- og bruksrettstilhøva\n\nJordskifteretten skal fastsetje eigedomsrettstilhøva og bruksrettstilhøva slik dei er.\n\nDersom partane er samde om heile eller delar av grunnlaget for jordskifteløysinga, kan jordskifteretten byggje på denne semja.\n\n### § 3-14. Kva jordskifteretten skal verdsetje\n\nJordskifteretten skal verdsetje det som går i byte.\n\nFører jordskifteløysinga til at vederlag skal fastsetjast i pengar eller anna, skal jordskifteretten fastsetje vederlaget særskilt.\n\n### § 3-15. Korleis jordskifteretten skal verdsetje\n\nJordskifteretten skal verdsetje det som går i byte, ut frå pårekneleg bruk.\n\nVed verdsetjing av skog kan verdien av standskogen dragast inn i grunnlaget for jordskiftet.\n\n### IV. Jordskifteløysinga\n\n### § 3-16. Avgrensing av jordskifteløysinga\n\nJordskifteløysinga skal ikkje gå lenger enn nødvendig for å bøte på dei utenlege tilhøva som partane har teke opp i jordskiftet.\n\n### § 3-17. Føresegner og løyve\n\nJordskifteløysinga skal ikkje vere i strid med bindande offentlege føresegner om arealbruk.\n\nNødvendige offentlege løyve skal liggje føre når jordskifteretten tek avgjerd om den endelege jordskifteløysinga. Jordskifteretten kan søkje om dei løyva som trengst for å setje i verk jordskiftet.\n\n### § 3-18. Vern mot tap\n\nJordskifteløysinga skal ikkje føre til at kostnadene og ulempene blir større enn nytten for nokon eigedom eller bruksrett.\n\n> Endra med lov [11 des 2015 nr. 100](lov/2015-12-11-100) (ikr. 1 jan 2016 iflg. [res. 11 des 2015 nr. 1445](forskrift/2015-12-11-1445)).\n\n### § 3-19. Korleis jordskifteretten legg ut grunn og bruksrett\n\nJordskifteretten skal leggje ut grunn og bruksrettar etter [§§ 3-20](lov/2013-06-21-100/§3-20) til 3-26 på tenleg måte ut frå grunnlaget for jordskiftet.\n\nJordskifteretten skal med unntak av [§ 3-20](lov/2013-06-21-100/§3-20) andre og tredje ledd, [§ 3-21](lov/2013-06-21-100/§3-21), [§ 3-25](lov/2013-06-21-100/§3-25) eller [§ 3-26](lov/2013-06-21-100/§3-26) leggje ut grunn og bruksrettar i jordskifteområdet slik at kvar eigedom får att tilsvarande den verdien som eigedommen misser.\n\n### § 3-20. Utlegging av grunn og bruksrett\n\nJordskifteløysinga kan gå ut på å byte grunn mot grunn, bruksrett mot bruksrett, grunn mot bruksrett og bruksrett mot grunn.\n\nJordskifteløysinga kan gå ut på å byte grunn eller bruksrettar mot pengar eller andre verdiar dersom det ikkje let seg gjere å leggje ut eigedommane eller bruksrettane etter første ledd.\n\nJordskifteretten kan bruke pengar for å kompensere for ulik opparbeidingsgrad.\n\n### § 3-21. Vederlag ved overføring av anlegg til vassforsyning, kraftoverføring og liknande\n\nNår jordskifteretten med heimel i [§ 3-4](lov/2013-06-21-100/§3-4) andre ledd påbyd overføring av anlegg eller bygningar, kan jordskifteløysinga vere eit pengevederlag eller vederlag i andre verdiar.\n\n### § 3-22. Utlegging av grunn til særskilde formål\n\nDersom nokon part treng grunn til særskilde formål, kan han krevje dette utlagt av sin del.\n\n### § 3-23. Utlegging av grunn og bruksrett som kan endre verdi\n\nMeiner jordskifteretten at grunn og bruksrett i jordskifteområdet kan få ei utnytting som gir stor verdiendring, bør grunn eller bruksrett ikkje skifte eigar utan at det trengst for eit tenleg jordskifte. Om grunn eller bruksrett skiftar eigar, skal jordskifteretten sjå til at verdiendring som nemnt i første punktum, blir så lik som råd er før og etter jordskiftet.\n\n### § 3-24. Leigeareal\n\nHar jordskiftet noko å seie for leigar eller ein annan som har liknande rett, skal jordskifteretten ordne høvet mellom han og eigaren om det trengst. Jordskifteretten bør ta omsyn til leigetilhøve i jordskifteområdet.\n\n### § 3-25. Utjamning ved overføring av standskog\n\nJordskifteretten fastset utjamningsmåten i samband med overføring av standskog. Hogst kan brukast som utjamningsmåte for standskog som står på areal som skiftar eigar, dersom trea eller flata er forsvarleg identifiserte.\n\n### § 3-26. Vederlag ved avløysing av rettar\n\nVed avløysing av bruksrett etter [§ 3-11](lov/2013-06-21-100/§3-11) første ledd andre punktum eller [§ 3-12](lov/2013-06-21-100/§3-12) skal rettshavaren til vanleg få grunn eller bruksrett i staden for den bruksretten som blir avløyst. Vederlaget kan vere pengar eller andre verdiar dersom det er meir tenleg.\n\nVed avløysing etter [§ 3-11](lov/2013-06-21-100/§3-11) første ledd andre punktum eller [§ 3-12](lov/2013-06-21-100/§3-12) kan vederlaget ikkje setjast lågare enn det retten er verd for rettshavaren.\n\n### § 3-27. Omsyn ved pålegg om felles investeringar etter § 3-9\n\nVed vurderinga av kva for investeringar som kan påleggjast etter [§ 3-9](lov/2013-06-21-100/§3-9), skal jordskifteretten leggje vekt på den framtidige utnyttinga av eigedommane og ta omsyn til dei økonomiske evnene partane har.\n\n### § 3-28. Fordeling av kostnader\n\nKostnader med investeringstiltak etter [§ 3-9](lov/2013-06-21-100/§3-9) skal retten dele etter nytten kvar part har av tiltaket.\n\n### § 3-29. Ansvar for gjeld\n\nNår jordskifteretten skipar lag etter [§ 3-10](lov/2013-06-21-100/§3-10), svarar kvar av deltakarane i laget overfor tredjemann etter partshøvet i laget.\n\n### V. Fordeling av planskapt netto verdiauke\n\n### § 3-30. Kompetansen jordskifteretten har\n\nJordskifteretten kan fordele planskapt netto verdiauke mellom eigedommar som er omfatta av ein reguleringsplan. Fordelinga kan gjerast dersom planmyndigheita med heimel i plan- og [bygningsloven § 12-7](lov/2008-06-27-71/§12-7) nr. 13 i reguleringsplanen har gitt føresegn om at planskapt verdiauke skal fordelast. Planmyndigheita må i reguleringsplanen ha fastsett den geografiske avgrensinga av området for fordeling.\n\n### § 3-31. Korleis jordskifteretten skal verdsetje\n\nJordskifteretten skal verdsetje samla planskapt netto verdiauke i området for fordeling. Jordskifteretten skal verdsetje dei delane som kvar part skal ha av verdiauken. Jordskifteretten skal verdsetje alle eigedommane ut frå eigenskapane dei har til utbyggingsformål og uavhengig av kva som går fram av reguleringsplanen.\n\n### § 3-32. Korleis jordskifteretten skal fordele planskapt netto verdiauke\n\nJordskifteretten skal fordele planskapt netto verdiauke slik at kvar eigar får den delen av den planskapte netto verdiauken som følgjer av [§ 3-31](lov/2013-06-21-100/§3-31) andre punktum.\n\nJordskifteretten skal ved fordeling etter første ledd, så langt råd er, tildele ein part utbyggingsrettar på eller inntil eigedommen parten har. Når ein part får tildelt ein utbyggingsrett som ikkje ligg på eigedommen parten har, følgjer eigedomsretten den tomta som utbyggingsretten gjeld.\n\nDersom planskapt netto verdiauke berre utgjer ein del av ein utbyggingsrett, har delhavaren med størst del av utbyggingsretten, rett til å krevje heile utbyggingsretten tildelt til seg. Dersom ingen av delhavarane krev utbyggingsretten tildelt til seg, blir den tomta som utbyggingsretten gjeld, eit sameige mellom delhavarane. Tek ein delhavar over etter første punktum, skal andre delhavarar få oppgjer for planskapt netto verdiauke i pengar.\n\n### VI. Fare for naturskade\n\n### § 3-33. Fare for elvebrot, skred, sandfok og liknande\n\nDer det er fare for elvebrot, skred, sandfok og liknande, skal jordskifteretten om det ikkje er mogleg å ta omsyn til det i sjølve jordskifteløysinga, fastsetje nødvendig førebyggingsarbeid eller andre tryggingstiltak og gi reglar om korleis kostnadene med arbeidet og vedlikehaldet skal delast. Er det ikkje teke omsyn til faren i jordskifteløysinga, skal jordskifteretten gi reglar for det tilfellet det blir skade, og først og fremst om korleis skaden skal delast.\n\nNår det er gitt reglar etter første ledd, kan skadelidne krevje hjelp av jordskifteretten til å jamne ut skaden, om ikkje anna er fastsett og partane ikkje blir samde. For slike saker gjeld reglane i [kapittel 6](lov/2013-06-21-100/kap6) så langt dei høver.\n\n### VII. Andre reglar om jordskifte\n\n### § 3-34. Reglar for bruken av jordskifteområdet\n\nJordskifteretten kan fastsetje reglar for bruken av eigedommane i jordskifteområdet som skal gjelde frå det tidspunktet saka etter [§ 6-19](lov/2013-06-21-100/§6-19) første ledd ikkje lenger kan trekkjast utan samtykke frå jordskifteretten, og fram til jordskiftet er gjennomført.\n\nDen som må avstå frå bruk som følgje av avgjerd etter første ledd, har krav på vederlag. Jordskifteretten fastset vederlaget.\n\nDersom jordskifteretten har gitt reglar om bruk etter første ledd, skal dei som har nytte av avgjerda, bere kostnadene etter nytten.\n\n### § 3-35. Skiping og oppmåling av nye matrikkeleiningar\n\nJordskifteretten kan skipe nye matrikkeleiningar og slå saman matrikkeleiningar etter [matrikkellova § 10](lov/2005-06-17-101/§10) femte ledd, og slå saman matrikkeleiningar i samsvar med [matrikkellova § 18](lov/2005-06-17-101/§18) og forskrifter gitt med heimel i matrikkellova.\n\nJordskifteretten skipar og måler opp nye matrikkeleiningar som inngår i sak for jordskifteretten, om ikkje jordskifteretten fastset noko anna. Reglane i matrikkellova gjeld så langt dei høver.\n\n### § 3-36. Frist for iverksetjing av avgjerd\n\nJordskifteretten skal i samsvar med [§ 6-27](lov/2013-06-21-100/§6-27) setje dei fristane som trengst for å setje i verk avgjerder etter kapitlet her.\n\n### § 3-37. Sperretid for nytt jordskifte\n\nDet som før har vore under jordskifte etter [§§ 3-4](lov/2013-06-21-100/§3-4) til 3-12 eller etter tidlegare jordskiftelov, kan ikkje takast opp til ny jordskiftebehandling før ti år etter at det førre jordskiftet var rettskraftig avgjort.\n\nDet er òg ein frist på ti år for behandling av nytt krav der jordskifte er nekta fordi vilkåra i [§§ 3-2](lov/2013-06-21-100/§3-2), 3-3 eller 3-18 ikkje var oppfylte. Er vilkåra oppfylte på eit seinare tidspunkt, kan nytt krav om jordskifte takast opp til behandling utan omsyn til tiårsfristen.\n\nDet som før har vore under jordskifte, kan utan hinder av fristen i første ledd takast med i jordskifteområdet når jordskifteretten i ny jordskiftesak utvidar saka etter [§ 6-9](lov/2013-06-21-100/§6-9) fjerde ledd.\n\nFørste ledd gjeld ikkje når for eksempel skred, elvebrot, anlegg av offentlege vegar og kjøp av tilleggsjord gjer at det ikkje lenger er naturleg å sjå området som tidlegare skifta.\n\n> Endra med lov [11 des 2015 nr. 100](lov/2015-12-11-100) (ikr. 1 jan 2016 iflg. [res. 11 des 2015 nr. 1445](forskrift/2015-12-11-1445)).\n\n## Kapittel 4. Rettsutgreiing og grensefastsetjing og anna\n\n### § 4-1. Rettsutgreiing\n\nJordskifteretten kan fastsetje innhaldet i rettar og eigedomstilhøve som eiga sak\n\n1. i sameige\n2. i område der det er sambruk mellom eigedommar eller uklart om det er sambruk\n3. ved registrering av uregistrert jordsameige\n4. i område med reindrift i det samiske reinbeiteområdet\n5. i område der det er sambruk av uteareala som ligg til eigarseksjonar.\n\n### § 4-2. Grensefastsetjing\n\nJordskifteretten kan fastsetje grenser for fast eigedom og rettar som eiga sak, mellom anna grenser for\n\n1. grunneigedom, jf. [matrikkellova § 5](lov/2005-06-17-101/§5) første ledd bokstav a\n2. anleggseigedom, jf. [matrikkellova § 5](lov/2005-06-17-101/§5) første ledd bokstav b\n3. uteareal som inngår i eigarseksjon, jf. [matrikkellova § 4](lov/2005-06-17-101/§4) første ledd siste punktum\n4. jordsameige, jf. [matrikkellova § 5](lov/2005-06-17-101/§5) første ledd bokstav d\n5. festegrunn, jf. [matrikkellova § 5](lov/2005-06-17-101/§5) første ledd bokstav e\n6. offentleg regulering av eigarrådvelde\n7. samisk reinbeite.\n\nJordskifteretten skal merkje og koordinatfeste grenser etter [§ 6-29](lov/2013-06-21-100/§6-29).\n\n### § 4-3. Andre reglar om grensefastsetjing\n\nJordskifteretten kan i sak etter [§ 4-2](lov/2013-06-21-100/§4-2) ta avgjerd om gjerdehald for den grensestrekninga som er til behandling. Når retten tek ei slik avgjerd, gjeld [§ 3-34](lov/2013-06-21-100/§3-34) så langt det høver.\n\nJordskifteretten kan justere grenser etter [matrikkellova § 16](lov/2005-06-17-101/§16).\n\nFor fastsetjing av grenser for bygdeallmenning eller statsallmenning, gjeld [lov 19. juni 1992 nr. 59](lov/1992-06-19-59) om bygdeallmenninger [§ 1-4](lov/1992-06-19-59/§1-4) og [lov 19. juni 1992 nr. 60](lov/1992-06-19-60) om skogsdrift m.v. i statsallmenningene [§ 4-2](lov/1992-06-19-60/§4-2).\n\nJordskifteretten kan fastsetje slike grenser som er nemnde i [lov 15. mars 1940 nr. 3](lov/1940-03-15-3) om vassdragene [§§ 2](lov/1940-03-15-3/§2), [3](lov/1940-03-15-3/§3) og [4](lov/1940-03-15-3/§4).\n\nJordskifteretten set i verk grensemerking i terrenget, koordinatfesting og kartlegging etter [finnmarksloven § 45](lov/2005-06-17-85/§45).\n\nDersom avgjerd etter første til fjerde ledd eller [§§ 4-1](lov/2013-06-21-100/§4-1) og 4-2 fører til at det må registrerast eit nytt jordsameige, eller til at umatrikulert grunneigedom eller festegrunn skal matrikulerast, gjeld [§ 3-35](lov/2013-06-21-100/§3-35).\n\n### § 4-4. Tvist om underliggjande rettshøve\n\nDersom det i sak om rettsutgreiing eller grensefastsetjing er tvist om grenser, eigedomsrett, bruksrett eller anna, skal jordskifteretten etter krav frå ein part, avgjere tvisten når det trengst for å avgjere saka.\n\n## Kapittel 5. Skjønn og andre avgjerder etter andre lover\n\n### § 5-1. Skjønn i samband med tiltaksjordskifte og vernejordskifte\n\nJordskifteretten held skjønn i samband med tiltaksjordskifte og vernejordskifte. Dette gjeld ikkje slike jordskifte i vassdrag.\n\n### § 5-2. Skjønn i samband med jordskifte som følgje av tiltak fastsett av jordskifteretten i vassdrag\n\nJordskifteretten held skjønn til fastsetjing av erstatninga eigedommar utanfor jordskifteområdet skal ha som følgje av tiltak etter [§ 3-9](lov/2013-06-21-100/§3-9).\n\n### § 5-3. Skjønn og andre avgjerder etter andre lover i samband med sak for jordskifteretten\n\nJordskifteretten held skjønn og tek andre avgjerder i samband med sak for jordskifteretten etter\n\n1. – – –\n2. [lov 28. juni 1957 nr. 16](lov/1957-06-28-16) om friluftslivet [§ 35](lov/1957-06-28-16/§35) femte ledd tredje punktum\n3. [lov 23. oktober 1959 nr. 3](lov/1959-10-23-3) om oreigning av fast eigedom [§§ 17](lov/1959-10-23-3/§17), [19](lov/1959-10-23-3/§19), [26](lov/1959-10-23-3/§26) og [27](lov/1959-10-23-3/§27)\n4. [lov 5. mai 1961](lov/1961-05-05) om grannegjerde\n5. [lov 16. juni 1961 nr. 12](lov/1961-06-16-12) om ymse beitespørsmål [§§ 7](lov/1961-06-16-12/§7), [9](lov/1961-06-16-12/§9) og [14](lov/1961-06-16-12/§14)\n6. [lov 21. juni 1963 nr. 23](lov/1963-06-21-23) om vegar kapittel [VII](lov/1963-06-21-23/kapvii)\n7. [lov 29. november 1968](lov/1968-11-29) um særlege råderettar over framand eigedom\n8. [lov 9. juni 1978 nr. 50](lov/1978-06-09-50) om kulturminner [§ 11](lov/1978-06-09-50/§11)\n9. [lov 9. desember 1994 nr. 64](lov/1994-12-09-64) om løysingsrettar [§ 22](lov/1994-12-09-64/§22)\n10. [lov 24. november 2000 nr. 82](lov/2000-11-24-82) om vassdrag og grunnvann [§ 31](lov/2000-11-24-82/§31) tredje ledd bokstav c\n11. [lov 6. juni 2003 nr. 39](lov/2003-06-06-39) om burettslag [§ 4-18](lov/2003-06-06-39/§4-18)\n12. [lov 4. juli 2003 nr. 83](lov/2003-07-04-83) om elektronisk kommunikasjon [§ 12-3](lov/2003-07-04-83/§12-3)\n13. [lov 17. juni 2005 nr. 101](lov/2005-06-17-101) om eigedomsregistrering [§ 45](lov/2005-06-17-101/§45)\n14. [lov 15. juni 2007 nr. 40](lov/2007-06-15-40) om reindrift\n15. [lov 27. juni 2008 nr. 71](lov/2008-06-27-71) om planlegging og byggesaksbehandling [§ 16-12](lov/2008-06-27-71/§16-12), og\n16. – – –\n\n> Endra med lover [11 mai 2017 nr. 26](lov/2017-05-11-26) (ikr. 1 jan 2018 iflg. [res. 11 mai 2017 nr. 563](forskrift/2017-05-11-563)), [24 mai 2019 nr. 18](lov/2019-05-24-18) (ikr. 1 juli 2019 iflg. [res. 24 mai 2019 nr. 673](forskrift/2019-05-24-673)), [9 juni 2023 nr. 32](lov/2023-06-09-32) (i kraft 9 juni 2023 iflg. [res. 9 juni 2023 nr. 829](forskrift/2023-06-09-829)).\n\n### § 5-4. Skjønn og andre avgjerder etter andre lover som eiga sak\n\nJordskifteretten held skjønn og tek andre avgjerder som eiga sak etter dei lovene som er nemnde i [§ 5-3](lov/2013-06-21-100/§5-3).\n\n> Endra ved lov [9 juni 2023 nr. 32](lov/2023-06-09-32) (i kraft 9 juni 2023 iflg. [res. 9 juni 2023 nr. 829](forskrift/2023-06-09-829)).\n\n### § 5-5. Avtaleskjønn som eiga sak\n\nJordskifteretten kan òg halde skjønn i andre tilfelle enn dei som er nemnde i [§§ 5-1](lov/2013-06-21-100/§5-1) til 5-4, dersom partane er samde om det.\n\n### § 5-6. Skjønn og andre avgjerder i samband med sak for jordskifteretten skilt ut som eiga sak\n\nJordskifteretten kan bestemme at skjønn og andre avgjerder etter [§§ 5-1](lov/2013-06-21-100/§5-1) til 5-3, skal behandlast som eiga sak.\n\n> Endra ved lov [9 juni 2023 nr. 32](lov/2023-06-09-32) (i kraft 9 juni 2023 iflg. [res. 9 juni 2023 nr. 829](forskrift/2023-06-09-829)).\n\n### § 5-7. Behandlinga av saker etter kapittel 5\n\nKapitla 1, 2, 6 og 8 gjeld så langt dei høver for skjønn og andre avgjerder som jordskifteretten held eller tek etter [§§ 5-1](lov/2013-06-21-100/§5-1) til 5-3. I tillegg gjeld [§ 7-1](lov/2013-06-21-100/§7-1) andre ledd og [§ 7-10](lov/2013-06-21-100/§7-10). Reglane for skjønn styrt av tingretten i lov 1. juni 1917 nr. 1 om skjønn og ekspropriasjonssaker gjeld så langt kapittel 1, 2, 6 og 8 ikkje har reglar om behandlinga. I tillegg gjeld reglane i dei lovene som er nemnde i [§ 5-3](lov/2013-06-21-100/§5-3), for behandlinga.\n\nAvgjerder som jordskifteretten tek som eiga sak etter §§ 5-4 til 5-6, følgjer reglane for skjønn styrt av tingretten i [lov 1. juni 1917 nr. 1](lov/1917-06-01-1) om skjønn og ekspropriasjonssaker. I tillegg gjeld reglane i dei lovene som er nemnde i [§ 5-3](lov/2013-06-21-100/§5-3), for behandlinga.\n\n> Endra med lov [11 mai 2017 nr. 26](lov/2017-05-11-26) (ikr. 1 jan 2018 iflg. [res. 11 mai 2017 nr. 563](forskrift/2017-05-11-563)).\n\n### § 5-8. Tvist\n\nJordskifteretten avgjer under forretninga tvist om retten til og vilkåra for å fremje skjønn eller andre saker etter [kapittel 5](lov/2013-06-21-100/kap5), og tvist om kva som skal vere emne for skjønn eller anna avgjerd.\n\nJordskifteretten avgjer under forretninga tvist om retten til og vilkåra for ekspropriasjon og tvist om kva som skal eksproprierast.\n\nDersom det i skjønn etter [§ 5-1](lov/2013-06-21-100/§5-1) første punktum er tvist om eit underliggjande rettshøve om grenser, eigedomsrett eller anna innan jordskifteområdet og som det er nødvendig å ta stilling til for at saka skal kunne avgjerast, skal jordskifteretten etter krav frå ein part, avgjere dette. Jordskifteretten kan som del av skjønn i samband med vernejordskifte etter [§ 5-1](lov/2013-06-21-100/§5-1) første punktum, avgjere om det skal ytast erstatning for den råderettsavgrensinga som følgjer av den offentlege reguleringa av eigarrådvelde.\n\n## Kapittel 6. Reglar om saksbehandling\n\n### I. Tilhøvet til tvisteloven og lov om skjønn og ekspropriasjonssaker\n\n### § 6-1. Saksbehandlinga og tilhøvet til tvisteloven og lov om skjønn og ekspropriasjonssaker\n\nReglane om saksbehandling i dette kapitlet gjeld for jordskiftesak etter [kapittel 3](lov/2013-06-21-100/kap3), rettsutgreiing og grensefastsetjing etter [kapittel 4](lov/2013-06-21-100/kap4), og skjønn og andre avgjerder etter [§§ 5-1](lov/2013-06-21-100/§5-1) til 5-3 i samband med sak for jordskifteretten.\n\nDesse delane, kapitla og paragrafane i [tvisteloven](lov/2005-06-17-90) gjeld slik det går fram av paragrafane i lova her, og elles så langt dei høver: kapittel [2](lov/2005-06-17-90/kap2), [3](lov/2005-06-17-90/kap3) og [8](lov/2005-06-17-90/kap8), [§ 9-6](lov/2005-06-17-90/§9-6) første og andre ledd, tredje ledd første og andre punktum og fjerde ledd, [§§ 9-10](lov/2005-06-17-90/§9-10) og [9-13](lov/2005-06-17-90/§9-13) til [9-17](lov/2005-06-17-90/§9-17), [§ 10-5](lov/2005-06-17-90/§10-5) første og andre ledd, [kapittel 11](lov/2005-06-17-90/kap11), [§ 12-1](lov/2005-06-17-90/§12-1) første til tredje ledd, [§ 13-1](lov/2005-06-17-90/§13-1) andre til sjette ledd, [§§ 13-3](lov/2005-06-17-90/§13-3) og [13-4](lov/2005-06-17-90/§13-4), [kapittel 13](lov/2005-06-17-90/kap13) II, [kapittel 14](lov/2005-06-17-90/kap14), [§ 15-2](lov/2005-06-17-90/§15-2) første ledd bokstav b, [§§ 15-6](lov/2005-06-17-90/§15-6) til [15-8](lov/2005-06-17-90/§15-8), [kapittel 16](lov/2005-06-17-90/kap16) I, II og III, [§ 16-18](lov/2005-06-17-90/§16-18), [kapittel 17](lov/2005-06-17-90/kap17), [§§ 18-1](lov/2005-06-17-90/§18-1) og [18-2](lov/2005-06-17-90/§18-2), [kapittel 19](lov/2005-06-17-90/kap19) og [20](lov/2005-06-17-90/kap20), [femte del](lov/2005-06-17-90/del5) og [sjette del](lov/2005-06-17-90/del6).\n\n[Lov 1. juni 1917 nr. 1](lov/1917-06-01-1) om skjønn og ekspropriasjonssaker gjeld for behandlinga av skjønn og andre avgjerder som eiga sak etter [§§ 5-4](lov/2013-06-21-100/§5-4) til 5-6, jf. [§ 5-7](lov/2013-06-21-100/§5-7) andre ledd.\n\n> Endra med lover [11 des 2015 nr. 100](lov/2015-12-11-100) (ikr. 1 jan 2016 iflg. [res. 11 des 2015 nr. 1445](forskrift/2015-12-11-1445)), [17 juni 2022 nr. 58](lov/2022-06-17-58) (i kraft 1 juli 2022 iflg. [res. 17 juni 2022 nr. 1035](forskrift/2022-06-17-1035)).\n\n### II. Førebuing av saka\n\n### § 6-2. Krav om sak\n\nSak kan reisast ved skriftleg krav til jordskifteretten. Saka kan reisast munnleg, og kravet kan setjast opp som prosesskriv i samsvar med [tvisteloven § 12-1](lov/2005-06-17-90/§12-1) andre ledd. Kravet skal vere underskrive.\n\nSå langt råd er skal det nemnast i kravet\n\n1. kva eigedommar saka gjeld\n2. namnet og adressa til partane, representantane og prosessfullmektigane\n3. om det trengst meddommarar, og om dei bør ha særskild kunnskap, jf. [§ 2-7](lov/2013-06-21-100/§2-7)\n4. kva parten vil oppnå med kravet, og\n5. kva bevis som vil bli førte, og annan dokumentasjon.\n\nKravet skal utformast slik at det gir grunnlag for ei forsvarleg behandling av saka. Innhaldet i kravet må vere slik at dei andre partane kan ta stilling til kravet, og førebu saka. Kravet skal dessutan gi retten grunnlag for å vurdere om han kan behandle saka. Kravet skal om mogleg vise det geografiske området det gjeld på eit kart. Gjeld kravet jordskifte etter [kapittel 3](lov/2013-06-21-100/kap3), skal det gå fram av kravet kva for utenlege eigedomstilhøve ein krev at retten skal bøte på.\n\n### § 6-3. Kvar krav om sak skal setjast fram (verneting)\n\nKrav om sak skal setjast fram for jordskifteretten i det jordskiftesoknet der eigedommen ligg. Dersom eigedommen ligg i fleire sokn eller det er uvisst i kva for eit sokn eigedommen ligg, kan kravet setjast fram for ein jordskifterett i eit av sokna.\n\nDersom det er sett fram krav for ein rett som ikkje har domsmakt på staden der eigedommen ligg, skal retten overføre saka til ein jordskifterett med slik domsmakt. Har fleire rettar domsmakt på staden, kan den som set fram kravet, velje jordskifterett.\n\nFor overføring av ei sak til ein annan jordskifterett etter søknad frå ein part eller etter tiltak frå retten sjølv, gjeld [domstolloven § 38](lov/1915-08-13-5/§38).\n\n### § 6-4. Avgjerd om vilkåra for å reise sak er til stades\n\nNår kravet kjem inn til jordskifteretten, skal retten undersøkje om vilkåra for å behandle saka er til stades.\n\nHar kravet manglar som kan bøtast på, skal retten gi rettleiing og setje frist for retting etter [§ 6-16](lov/2013-06-21-100/§6-16).\n\nAvgjerd om vilkåra for sak er til stades eller ikkje, skal jordskifteretten ta så snart det er grunnlag for det.\n\nJordskifteretten skal føre inn i rettsboka at behandlinga av ei jordskiftesak har teke til.\n\n### § 6-5. Merknader til kravet\n\nJordskifteretten skal forkynne kravet for dei andre partane og be dei komme med sitt syn. Partane bør seie si meining om kravet og gi dei opplysingane dei har. Dei bør nemne dei bevisa som vil bli førte, og vise til den dokumentasjonen dei byggjer på. Merknadene treng ikkje gå lenger enn det som er nødvendig for å gi eit tilstrekkeleg grunnlag for den vidare saksførebuinga.\n\nDersom nokon av partane vil ha meddommarar i det første rettsmøtet i saka, må merknadene innehalde krav om det.\n\nTil vanleg skal merknadene vere skriftlege, men munnlege merknader kan setjast opp skriftleg av retten i samsvar med [tvisteloven § 12-1](lov/2005-06-17-90/§12-1) andre ledd.\n\nFrist for merknader skal normalt ikkje vere kortare enn tre veker.\n\n### § 6-6. Aktiv saksstyring og planlegging\n\nJordskifteretten skal aktivt og planmessig styre saksførebuinga og saka for å oppnå rask, prosessøkonomisk og forsvarleg behandling. [Tvisteloven § 11-6](lov/2005-06-17-90/§11-6) gjeld så langt han høver for plikta jordskifteretten har til å styre saka aktivt.\n\nEtter drøfting med partane skal retten lage ein plan for behandlinga av saka. Planen skal gi retten og partane oversikt over saksgangen, når viktige avgjerder i saka må takast, og når retten ser for seg at saka kan avsluttast. Retten skal halde partane orienterte om eventuelle endringar i planen.\n\n### § 6-7. Saksførebuande rettsmøte\n\nJordskifteretten kan kalle partane inn til saksførebuande rettsmøte på alle steg i saka. Slike rettsmøte kan vere fjernmøte, jf. [tvisteloven § 13-1](lov/2005-06-17-90/§13-1).\n\nSaksførebuande rettsmøte kan setjast med jordskiftedommaren som einedommar.\n\n> Endra med lov [17 juni 2022 nr. 58](lov/2022-06-17-58) (i kraft 1 juli 2022 iflg. [res. 17 juni 2022 nr. 1035](forskrift/2022-06-17-1035)).\n\n### § 6-8. Merknader til avgjerder om saksbehandlinga\n\nPartane skal få høve til å uttale seg om tilhøve som har noko å seie for avgjerder om saksbehandlinga. Ein part må setje fram motsegner mot prosesshandlingar så snart han kan.\n\nElles gjeld [tvisteloven § 9-6](lov/2005-06-17-90/§9-6) så langt han høver for retten partane har til å uttale seg og setje fram motsegner, og for avgjerdene jordskifteretten tek om saksbehandlinga. [Tvisteloven § 9-6](lov/2005-06-17-90/§9-6) tredje ledd siste punktum gjeld likevel ikkje.\n\n### § 6-9. Sakleg og geografisk avgrensing av saka\n\nJordskifteretten skal gjere ei sakleg og geografisk avgrensing av saka i samsvar med det eller dei krava som reisast, og som partane har fått ytre seg om.\n\nRetten kan setje ein frist for partane til å fremje krav om den saklege eller geografiske avgrensinga av saka. Krav som er sette fram etter denne fristen, skal avvisast dersom retten ikkje finn gode grunnar for krava. Det skal mellom anna takast omsyn til kva dei andre partane meiner om krava, og om saka vil bli mykje forseinka.\n\nRetten skal ta avgjerd om avgrensinga så snart det er grunnlag for det.\n\nOm retten meiner det må til for å bøte på dei utenlege eigedomstilhøva i eit jordskifteområde, kan han av eige tiltak gå utanom den geografiske avgrensinga i dei krava som er reiste, og ta med attverande delar av dei eigedommane som jordskiftet gjeld. Jordskifteområdet kan likevel ikkje utvidast meir enn det som trengst for å få løyst saka slik ho er sakleg avgrensa etter dei krava som er reiste.\n\n### III. Rettsmøte\n\n### § 6-10. Innkalling til rettsmøte\n\nJordskifteretten fastset når saka skal behandlast. Retten skal forkynne innkalling til det første ordinære rettsmøtet for alle saka vedkjem. Namna til medlemmene av retten skal stå i innkallinga. Innkallingsfristen skal vere minst to veker.\n\nTil dei andre rettsmøta skal retten forkynne innkalling for partar som er pålagde å møte personleg, og forkynne når det skal reknast som fråvær i saka om parten ikkje møter. Elles skal partane få slikt varsel som retten finn høveleg.\n\nPartar med advokat som prosessfullmektig skal kallast inn ved advokaten. Parten skal varslast med kopi av innkallinga. Har jordskifteretten pålagt ein part plikt til å møte personleg, skal innkallinga forkynnast for parten personleg sjølv om han har advokat.\n\nEr det uklart kven som er eigar eller som har ein rett, eller meiner jordskifteretten det trengst av andre grunnar, kan det kallast inn med kunngjering i eitt eller fleire lokalblad og med oppslag. Det skal gå minst seks veker frå kunngjeringa til jordskifteretten held rettsmøtet.\n\n[Tvisteloven § 13-3](lov/2005-06-17-90/§13-3) gjeld for innkalling av vitne og sakkunnige til rettsmøte.\n\n### § 6-11. Møte- og forklaringsplikt\n\nPartar, vitne og sakkunnige som blir kalla inn i samsvar med [§ 6-10](lov/2013-06-21-100/§6-10), har plikt til å møte og gi forklaring etter nærare reglar i [§ 6-15](lov/2013-06-21-100/§6-15).\n\n[Tvisteloven § 13-4](lov/2005-06-17-90/§13-4) gjeld for spørsmålet om gyldig fråvær frå rettsmøte. Ved fråvær ved behandling av tvist, gjeld [tvisteloven § 16-10](lov/2005-06-17-90/§16-10).\n\n### § 6-12. Saksbehandlinga i rettsmøte\n\nJordskifteretten skal sørgje for at forhandlingane i rettsmøte går føre seg på tenleg måte. Forhandlingane skal skje konsentrert og forsvarleg utan tidsspille for retten, partane, vitne og sakkunnige. Rettsmøte kan haldast som fjernmøte etter [tvisteloven § 13-1](lov/2005-06-17-90/§13-1).\n\nForhandlingane i rettsmøte er munnlege, og bevisa skal førast direkte for retten.\n\nFor saksbehandlinga gjeld elles reglane om hovudforhandlinga i [tvisteloven §§ 9-13](lov/2005-06-17-90/§9-13) til [9-17](lov/2005-06-17-90/§9-17) så langt dei høver ved behandlinga av tvist om grenser, eigedomsrett, rettar og anna.\n\n> Endra med lov [17 juni 2022 nr. 58](lov/2022-06-17-58) (i kraft 1 juli 2022 iflg. [res. 17 juni 2022 nr. 1035](forskrift/2022-06-17-1035)).\n\n### § 6-13. Rettsbok\n\nJordskifteretten skal føre rettsbok i rettsmøte. Reglane i [tvisteloven kapittel 13](lov/2005-06-17-90/kap13) II gjeld så langt dei høver.\n\nPartane skal ha tilgang til rettsboka.\n\n### IV. Generelle reglar\n\n### § 6-14. Grunnlaget for avgjerdene\n\nJordskifteretten skal ta avgjerdene sine på grunnlag av behandlinga i rettsmøte, dokumenta i saka, andre bevis og merknader frå partane etter [§§ 6-21](lov/2013-06-21-100/§6-21) og 6-22.\n\nRetten kan ikkje byggje avgjerdene på faktiske tilhøve partane ikkje har hatt oppmoding til å gi merknader om. Dersom retten likevel vil gjere dette, må retten gi partane rettleiing etter [§ 6-16](lov/2013-06-21-100/§6-16), og om nødvendig fortsetje behandlinga etter [tvisteloven § 9-17](lov/2005-06-17-90/§9-17) andre ledd, for å få eit forsvarleg avgjerdsgrunnlag.\n\n### § 6-15. Bevis\n\nPartane skal sørgje for at saka blir rett og fullstendig opplyst. Dei skal greie ut om saka og tilby dei bevisa dei har. Dei har plikt til å gi forklaringar og bevistilgang.\n\nKvar part skal òg opplyse om viktige bevis som parten ikkje har hand om, og som parten ikkje har grunn til å rekne med at andre partar er kjende med.\n\nPliktene etter første og andre ledd gjeld anten beviset er til støtte for parten sjølv eller for dei andre partane.\n\nJordskifteretten kan sørgje for bevisføring om ikkje partane set seg imot det. Retten er ikkje bunden av argumentasjonen partane har om bevis.\n\nRetten kan nytte sakkunnig hjelp i særskilde spørsmål når han meiner det trengst.\n\nReglane i tvisteloven femte del (kapittel 21 til 28) gjeld så langt dei høver for bevisføringa i jordskifteretten.\n\n### § 6-16. Rettleiing og retting\n\nJordskifteretten skal rettleie partane om reglar og rutinar for saksbehandlinga og andre formelle tilhøve som dei må kjenne til for å ta vare på interessene sine i saka. Retten skal søkje å førebyggje feil og skal gi rettleiing slik at feil kan rettast.\n\nRetten skal gi rettleiing til partane slik at saka kan få ei rett avgjerd ut frå dei faktiske tilhøva og dei aktuelle reglane.\n\nRetten skal ta særleg omsyn til det behovet som partar utan prosessfullmektig har for rettleiing.\n\nRetten må gi rettleiinga på ein måte som ikkje svekkjer tilliten til at han er upartisk. Retten kan ikkje gi partane råd om standpunkt i tvistespørsmål, eller om kva prosesshandlingar dei bør setje i verk.\n\nElles gjeld [tvisteloven § 11-5](lov/2005-06-17-90/§11-5) for rettleiing av partane.\n\n[Tvisteloven § 16-5](lov/2005-06-17-90/§16-5) gjeld for retting av feil. Retten kan mellom anna setje frist for retting.\n\n### § 6-17. Minneleg løysing av saker for jordskifteretten\n\nJordskifteretten skal på eit kvart steg i saka vurdere om mekling kan føre til minneleg løysing.\n\nMekling skal skje ved at retten i rettsmøte eller gjennom annan kontakt med partane søkjer å leggje grunnlaget for ei minneleg løysing. Under meklinga skal retten ikkje halde møter med kvar part for seg eller ta imot opplysningar som ikkje kan gjerast kjende for alle partar. Retten kan ikkje komme med løysingsforslag, råd eller synspunkt som kan svekkje tilliten til at retten er upartisk.\n\n### § 6-18. Rettsmekling\n\n[Tvisteloven kapittel 8](lov/2005-06-17-90/kap8) II gjeld så langt det høver for rettsmekling i tvist om grenser, eigedomsrett, rettar og anna for jordskifterettane.\n\nBlir partane samde, kan resultatet av meklinga fastsetjast ved rettsforlik etter [§ 6-26](lov/2013-06-21-100/§6-26).\n\nTeknisk personale som nemnt i [§ 2-3](lov/2013-06-21-100/§2-3) andre ledd første punktum kan vere rettsmeklarar. Dersom meklinga ikkje fører fram, kan teknisk personale likevel delta i det vidare tekniske arbeidet med saka, om ikkje partane krev at nytt personale tek over dette arbeidet.\n\nRetten skal merkje, koordinatfeste, rapportere og tinglyse resultatet av rettsmeklinga etter [§§ 6-29](lov/2013-06-21-100/§6-29), 6-30 og 6-31.\n\n### § 6-19. Trekking av krav\n\nNår det er ført inn i rettsboka at behandlinga av eit jordskifte har teke til, kan rekvirenten berre trekkje krav om jordskifte dersom retten samtykkjer.\n\nKrav om grensefastsetjing og rettsutgreiing kan trekkjast fram til retten tek avgjerd ved dom etter [§ 6-23](lov/2013-06-21-100/§6-23). [Tvisteloven § 18-4](lov/2005-06-17-90/§18-4) gjeld ikkje.\n\n### § 6-20. Delvis avslutting av sakene\n\nRetten kan avslutte delar av sak. Kvar del som blir avslutta for seg, skal reknast som ei eiga sak med omsyn til fullføring, overprøving og ny behandling.\n\n### V. Forslag til jordskifteavgjerd og fastsetjing av grenser, rettar og anna\n\n### § 6-21. Forslag til jordskifteavgjerd\n\nVed førebuing av ei jordskifteavgjerd etter [§ 6-23](lov/2013-06-21-100/§6-23) fjerde ledd bokstav b), f) og h), skal retten utarbeide forslag som viser resultatet av jordskifteavgjerda, og forslaget skal leggjast skriftleg fram for partane.\n\nFør forslaget blir utarbeidd, skal retten gi partane høve til å uttale seg. Partane skal òg få høve til å uttale seg om dei merknadene til forslaget som kjem inn.\n\nFristen for å uttale seg skal normalt ikkje vere kortare enn to veker.\n\nForslaget skal behandlast i rettsmøte. Dersom jordskifteretten meiner det held, og ingen av partane set seg imot det, kan forslaget behandlast skriftleg.\n\n> Endra med lov [11 des 2015 nr. 100](lov/2015-12-11-100) (ikr. 1 jan 2016 iflg. [res. 11 des 2015 nr. 1445](forskrift/2015-12-11-1445)).\n\n### § 6-22. Forslag til fastsetjing av grenser, rettar og anna\n\nDersom det ikkje er tvist mellom partane, skal jordskifteretten utarbeide forslag som viser resultatet av avgjerda om fastsetjing av grenser, eigedomsrett, rettar eller anna, og forslaget skal leggjast skriftleg fram for partane.\n\nFør forslaget blir utarbeidd, skal retten gi partane høve til å uttale seg. Partane skal òg få uttale seg om dei merknadene til forslaget som kjem inn.\n\nForslaget skal byggje på det partane er samde om.\n\nForslaget skal forkynnast for partane.\n\nFristen for å uttale seg skal normalt ikkje vere kortare enn to veker.\n\nForslaget skal behandlast skriftleg, om ikkje retten eller nokon av partane meiner det er nødvendig med behandling i rettsmøte.\n\n> Endra med lov [11 des 2015 nr. 100](lov/2015-12-11-100) (ikr. 1 jan 2016 iflg. [res. 11 des 2015 nr. 1445](forskrift/2015-12-11-1445)).\n\n### VI. Rettslege avgjerder og rettsforlik\n\n### § 6-23. Avgjerdsformer\n\nVed dom tek jordskifteretten avgjerd om grenser, eigedomsrett, rettar og anna.\n\nVed orskurd tek retten avgjerd\n\n1. når ei sak skal avvisast fordi formelle vilkår for å ta opp saka ikkje er oppfylte\n2. når ei sak av andre grunnar blir avslutta utan realitetsavgjerd\n3. ved tvist om bevis\n4. når det er fastsett i lov at retten skal bruke orskurd.\n\nAvgjerd om saksbehandlinga skal treffast som vedtak når det ikkje i lov er fastsett at avgjerda skal vere orskurd.\n\nVed jordskifteavgjerd tek retten avgjerd om\n\n1. vilkåra for jordskifte i [§§ 3-2](lov/2013-06-21-100/§3-2), 3-3 og 3-18 er oppfylte eller ikkje, samt sakleg og geografisk avgrensing av saka etter [§ 6-9](lov/2013-06-21-100/§6-9)\n2. verdsetjing av det som skal gå i byte i jordskiftet, val av trasé for vegar og andre jordskifteløysingar undervegs i saka som ikkje er nemnde annan stad i leddet her\n3. merking og måling også når dette arbeidet er utsett til etter at saka er avslutta\n4. skjønn og andre avgjerder etter andre lover etter kapittel 5 i samband med sak for jordskifteretten\n5. reglar som etter [§ 3-34](lov/2013-06-21-100/§3-34) skal gjelde for ei viss tid\n6. fordeling av planskapt netto verdiauke etter [§ 3-30](lov/2013-06-21-100/§3-30)\n7. sakskostnader etter [§ 7-6](lov/2013-06-21-100/§7-6), og\n8. den endelege jordskifteløysinga.\n\nOm ei avgjerd er teken i feil form, har det ingenting å seie for rettsverknadene eller for prøving av avgjerda. Ved bruk av rettsmiddel etter [kapittel 8](lov/2013-06-21-100/kap8) skal ein følgje reglane for den avgjerda som retten skulle ha brukt.\n\n> Endra med lov [11 des 2015 nr. 100](lov/2015-12-11-100) (ikr. 1 jan 2016 iflg. [res. 11 des 2015 nr. 1445](forskrift/2015-12-11-1445)).\n\n### § 6-24. Innhaldet i avgjerdene\n\nI avgjerdene skal dette nemnast: namnet på domstolen, medlemmene av retten, partane, saksnummeret, kva for avgjerd som er teken, og tid og stad for avseiinga av avgjerda.\n\nAvgjerdene skal vere skriftlege og underskrivne av medlemmene av retten.\n\nNår det er meir enn ein dommar i ei sak, skal det gå fram om avgjerda er samrøystes. Ved dissens skal det gå fram kva dissensen gjeld, og kven som har dissentert.\n\nDom og orskurd skal grunngivast i samsvar med [tvisteloven § 19-6](lov/2005-06-17-90/§19-6) fjerde ledd.\n\nJordskifteavgjerder skal ha ei grunngiving som inneheld\n\n1. heimelen for avgjerda\n2. ei framstilling av kva avgjerda gjeld\n3. ei framstilling av dei tilhøva som har hatt mest å seie for avgjerda\n4. eventuelle påstandar frå partane, med påstandsgrunnlag, og\n5. dei vurderingane retten har lagt til grunn for avgjerda.\n\nJordskifteavgjerder skal ha ei slutning som nøyaktig viser kva avgjerda går ut på. Jordskifteavgjerd med endeleg jordskifteløysing skal ha ei slutning som inneheld alt som må til for å setje i verk dei endringane som ligg i jordskifteløysinga.\n\nAvgjerdene skal innehalde fordeling av kostnadene etter reglane i [kapittel 7](lov/2013-06-21-100/kap7), så framt retten ikkje meiner at kostnadene skal fordelast i ei anna avgjerd seinare i saka.\n\n### § 6-25. Avseiing av avgjerd. Melding om avgjerd\n\nFor avseiing av avgjerder etter [§ 6-23](lov/2013-06-21-100/§6-23) gjeld [tvisteloven § 19-4](lov/2005-06-17-90/§19-4). Jordskifteavgjerd undervegs i saka kan likevel omgjerast fram til saka avsluttast, når særlege grunnar gjer at avgjerda ikkje kan bli ståande.\n\nPartane skal få melding om avgjerder under saksgangen. Avgjerder som setjast til påanking, skal forkynnast. Elles gjeld [tvisteloven § 19-5](lov/2005-06-17-90/§19-5) så langt det høver for melding om avgjerder.\n\n### § 6-26. Rettsforlik\n\nPartane kan berre gjere rettsforlik for jordskifteretten i slike spørsmål som retten elles kan avgjere ved dom etter [§ 6-23](lov/2013-06-21-100/§6-23) første ledd.\n\nEit rettsforlik skal førast i rettsboka. Partane og jordskifteretten skal skrive under på rettsforliket.\n\nRetten ser til at forliket nøyaktig viser det partane er samde om. Skal forliket kunne fullbyrdast må retten fastsetje ein oppfyllingsfrist. Før partane gjer forlik skal dei orienterast om verknaden av rettsforlik, jf. [tvisteloven § 19-11](lov/2005-06-17-90/§19-11) tredje ledd.\n\nDersom rettsforliket ikkje seier noko om fordeling av sakskostnader, skal retten avgjere fordelinga når partane krev det.\n\nElles gjeld reglane i [tvisteloven §§ 19-11](lov/2005-06-17-90/§19-11) og [19-12](lov/2005-06-17-90/§19-12) så langt dei høver.\n\n### § 6-27. Frist for iverksetjing av endeleg jordskifteløysing\n\nEndeleg jordskifteløysing etter [§ 6-23](lov/2013-06-21-100/§6-23) fjerde ledd bokstav h skal innehalde frist for overgang til nye eigedomstilhøve og andre fristar som trengst for å setje i verk endringane i jordskiftet. Utan samtykke frå alle som endringane gjeld, må det ikkje setjast kortare frist enn ein månad rekna frå forkynninga. Fristen skal ikkje vere lengre enn det som trengst for å setje i verk ei avgjerd. Berre i særlege tilfelle kan ein frist setjast til meir enn fem år. Ein frist kan aldri vere lengre enn ti år.\n\nEtter søknad kan jordskifteretten gi utsetjing med å gjennomføre tiltak dersom det blir bevist at det er uråd å gjennomføre tiltaket til fastsett tid, og vedkommande ikkje er skuld i eller rår for det. Om utsetjinga vil vere til skade for nokon av dei andre partane, skal jordskifteretten fastsetje vederlag for skaden.\n\nJordskifteretten kan etter søknad forlengje fristar for gjennomføring av felles tiltak, sjølv om vilkåra i andre ledd første punktum ikkje er oppfylte.\n\n### § 6-28. Tvangskraft og rettskraft\n\nFor rettskraft og fullbyrding av avgjerdene jordskifteretten tek gjeld reglane i [tvisteloven §§ 19-13](lov/2005-06-17-90/§19-13) til [19-16](lov/2005-06-17-90/§19-16) så langt dei høver.\n\n### § 6-29. Merking og koordinatfesting av grenser\n\nJordskifteretten skal så langt råd er merkje og koordinatfeste grenser som blir fastsette i jordskifte. Det same gjeld for grenser som er fastsette ved dom.\n\nRetten kan utsetje varig merking til saka er avslutta og alle avgjerder har fått rettskraft, dersom retten meiner at særlege grunnar talar for det. Retten fastset korleis kostnadene med det endelege grensearbeidet skal dekkjast.\n\nDepartementet kan gi forskrift om utforming av grensemerke.\n\n### VII. Rapportering og tinglysing\n\n### § 6-30. Rapportering til matrikkelmyndigheita\n\nJordskifteretten skal rapportere til matrikkelmyndigheita om at det er sett fram krav om sak, og om resultatet av saka.\n\n### § 6-31. Tinglysing\n\nSå snart alle avgjerder har fått rettskraft, skal jordskiftedommaren sørgje for at eit utdrag av rettsboka blir tinglyst. Alt av varig verdi skal vere med i utdraget.\n\nFør saka er rettskraftig avgjord og om jordskiftedommaren finn grunn til det, kan melding om reglar i medhald av [§ 3-34](lov/2013-06-21-100/§3-34), avgjerd etter [§ 8-2](lov/2013-06-21-100/§8-2) tredje ledd og avgjerd om anna som gjeld rettshøva i jordskifteområdet, tinglysast på dei eigedommane det gjeld. Det same gjeld når eit avslutta jordskifte ikkje får rettskraft på grunn av anke.\n\n## Kapittel 7. Sakskostnader og gebyr\n\n### I. Sakskostnader\n\n### § 7-1. Sakskostnader\n\nFor sak etter [kapittel 3 og](lov/2013-06-21-100/kap3) [4](lov/2013-06-21-100/kap4) skal partane betale\n\n1. gebyr etter [§§ 7-2](lov/2013-06-21-100/§7-2) til 7-5\n2. godtgjering til jordskiftemeddommarar etter domstolloven § 105 a\n3. kostnader til grensemerke\n4. godtgjering til ekstrahjelp til verdsetjing etter [§ 3-14](lov/2013-06-21-100/§3-14) og til måling og merking av grenser etter [§§ 4-2](lov/2013-06-21-100/§4-2) og 6-29\n5. godtgjering til rettstolkar og til sakkunnige oppnemnd av retten etter [lov 21. juli 1916 nr. 2](lov/1916-07-21-2) om vidners og sakkyndiges godtgjørelse\n6. kostnader til utskrifter eller kopiar av tinglyste dokument eller dokument frå statsarkivet som jordskifteretten hentar inn på vegner av partane\n7. sideutgifter etter [rettsgebyrloven § 2](lov/1982-12-17-86/§2) andre ledd.\n\nFor skjønn og andre avgjerder i samband med jordskifte gjeld reglane om sakskostnader i [lov 1. juni 1917 nr. 1](lov/1917-06-01-1) om skjønn og ekspropriasjonssaker.\n\n[Lov 17. desember 1982 nr. 86](lov/1982-12-17-86) om rettsgebyr gjeld slik det går fram av lova her, eller så langt ho høver.\n\n### II. Gebyr\n\n### § 7-2. Inngangsgebyr\n\nDen som krev sak skal betale fem gonger rettsgebyret for krav om sak etter [kapittel 3](lov/2013-06-21-100/kap3) eller 4. Det same gjeld for krav om utviding av sak etter at jordskifteretten har avgrensa saka sakleg og geografisk, jf. [§ 6-9](lov/2013-06-21-100/§6-9).\n\nDersom kravet blir avvist eller trekt før realitetsbehandling, skal inngangsgebyret setjast ned til to gonger rettsgebyret.\n\n### § 7-3. Grenselengdegebyr\n\nPartane skal betale gebyr for merking og koordinatfesting av nye grenser og for koordinatfesting av eksisterande grenser. Departementet fastset gebyra ved forskrift.\n\n### § 7-4. Partsgebyr\n\nPartane skal betale to gonger rettsgebyret for kvar part i sak etter [kapittel 3 og](lov/2013-06-21-100/kap3) 4.\n\n### § 7-5. Samla gebyr og arbeidstid\n\nJordskifteretten kan endre dei samla gebyra etter [§§ 7-2](lov/2013-06-21-100/§7-2) til 7-4 dersom arbeidstida i sak etter [kapittel 3 og](lov/2013-06-21-100/kap3) [4](lov/2013-06-21-100/kap4) avvik nemnande frå det vanlege.\n\n### III. Fordeling av sakskostnader\n\n### § 7-6. Fordeling av sakskostnader\n\nI saker etter [kapittel 3 og](lov/2013-06-21-100/kap3) [4](lov/2013-06-21-100/kap4) deler jordskifteretten sakskostnadene mellom partane etter den nytten dei har av saka, med dei unntaka som går fram av andre og tredje ledd og [§ 7-7](lov/2013-06-21-100/§7-7).\n\nTiltakshavar skal betale sakskostnadene i tiltaksjordskifte. I vernejordskifte skal vernemyndigheita betale sakskostnadene. Jordskifteretten kan leggje sakskostnader på partar som får netto nytte.\n\nVernemyndigheita skal betale sakskostnadene i grensefastsetjing etter [§ 4-2](lov/2013-06-21-100/§4-2) første ledd bokstav f.\n\n### § 7-7. Sakskostnader som følgje av trekking av sak, avvising med vidare\n\nJordskifteretten skal leggje sakskostnader knytte til trekking av ei sak, avvising av ei sak når vilkåra for saka ikkje er oppfylte, eller for seine krav eller opplysningar på dei som har valda kostnadene.\n\nUtgift som omsynet til berre enkelte eigedommar eller berre ein part har valda, kan leggjast på vedkomande aleine.\n\n> Endra med lov [11 des 2015 nr. 100](lov/2015-12-11-100) (ikr. 1 jan 2016 iflg. [res. 11 des 2015 nr. 1445](forskrift/2015-12-11-1445)).\n\n### IV. Kostnader til rettshjelp og til anna sakkunnig hjelp\n\n### § 7-8. Kostnader til rettshjelp og til anna sakkunnig hjelp\n\nMed dei unntaka som går fram av [§ 7-9](lov/2013-06-21-100/§7-9), skal kvar part bere sine eigne kostnader til rettshjelp og til anna sakkunnig hjelp i sak etter [kapittel 3 og](lov/2013-06-21-100/kap3) 4.\n\n### § 7-9. Erstatning for kostnader til rettshjelp og til anna sakkunnig hjelp\n\nOm det blir sagt dom i tvist, gjeld [tvisteloven kapittel 20](lov/2005-06-17-90/kap20) for erstatning for kostnader som er direkte knytte til tvistebehandlinga. Dersom tvistesummen er under 250 000 kr, gjeld [tvisteloven § 10-5](lov/2005-06-17-90/§10-5) første og andre ledd.\n\nNår ei sak blir trekt eller blir avvist fordi formelle vilkår for å behandle saka ikkje er oppfylte, gjeld [tvisteloven kapittel 20](lov/2005-06-17-90/kap20). [Tvisteloven kapittel 20](lov/2005-06-17-90/kap20) gjeld òg ved trekking av krav om endra sakleg og geografisk avgrensing av saka og ved avvising av eit endringskrav.\n\n> Endra ved lov [11 mai 2023 nr. 13](lov/2023-05-11-13) (i kraft 1 juli 2023 iflg. [res. 11 mai 2023 nr. 683](forskrift/2023-05-11-683), se overgangsregler i res. [2 juni 2023 nr. 779](forskrift/2023-06-02-779)).\n\n### V. Kostnader knytte til skjønn og andre avgjerder i samband med jordskifte, anke med meir\n\n### § 7-10. Kostnader med skjønn og andre avgjerder etter §§ 5-2 og 5-3\n\n[Lov 1. juni 1917 nr. 1](lov/1917-06-01-1) om skjønn og ekspropriasjonssaker [§ 54](lov/1917-06-01-1/§54) gjeld for kostnader med skjønn og andre avgjerder etter §§ 5-2 og 5-3 som råkar eigedom som ikkje er med i jordskifteområdet.\n\nKostnader etter første ledd skal delast etter [§ 3-28](lov/2013-06-21-100/§3-28) mellom dei partane som er knytte til investeringstiltaket.\n\n### § 7-11. Kostnader med anke over jordskifteavgjerd\n\nDen som ankar ei jordskifteavgjerd, skal betale gebyr for behandling i lagmannsretten etter [lov 17. desember 1982 nr. 86](lov/1982-12-17-86) om rettsgebyr [§ 8](lov/1982-12-17-86/§8). Den som ankar skal bere kostnadene med ankebehandlinga. Er det anka over fleire avgjerder etter [§ 6-23](lov/2013-06-21-100/§6-23) samtidig, og førstelagmannen fastset at ankene skal behandlast som ei sak, skal det berre betalast eitt gebyr. I slike høve skal gebyret fordelast mellom dei som har anka etter høvetal. Dersom ankebehandlinga fører til ei monaleg endring i jordskiftet, skal lagmannsretten dele kostnadene med ankebehandlinga etter nytten kvar part får av det nye jordskiftet.\n\nDersom ei jordskifteavgjerd blir oppheva etter [§ 8-10](lov/2013-06-21-100/§8-10) tredje ledd, skal den som ankar, betale kostnadene med ankebehandlinga på forskot. Dei forskotterte kostnadene med ankebehandlinga skal reknast som ein del av kostnadene med den nye jordskifteavgjerda.\n\nVed behandling av anke over jordskifteavgjerd skal kvar part bere sine eigne kostnader til rettshjelp og til anna sakkunnig hjelp for lagmannsretten. Dersom lagmannsretten seier dom i tvist som ikkje har vore behandla i jordskifteretten, gjeld [§ 7-9](lov/2013-06-21-100/§7-9) første ledd. Ved trekking av anke over jordskifteavgjerd og ved avvising av anke over jordskifteavgjerd gjeld [§ 7-9](lov/2013-06-21-100/§7-9) andre ledd.\n\nVed anke over jordskifteavgjerd om utmåling av erstatning i tiltaksjordskifte og i vernejordskifte gjeld [lov 1. juni 1917 nr. 1](lov/1917-06-01-1) om skjønn og ekspropriasjonssaker [§§ 54 a](lov/1917-06-01-1/§54a) og [54 b](lov/1917-06-01-1/§54b).\n\n### § 7-12. Kostnader ved gjenopning\n\nReglane i dette kapitlet gjeld for gjenopning med dei unntaka som går fram av andre og tredje ledd.\n\nDen som krev gjenopning, skal betale seks gonger rettsgebyret. Gebyret skal setjast ned til to gonger rettsgebyret dersom gjenopningskravet blir avvist eller blir trekt før realitetsbehandling. Gebyret etter første punktum kjem i staden for inngangsgebyret etter [§ 7-2](lov/2013-06-21-100/§7-2) dersom krav om gjenopning blir teke til følgje.\n\nJordskifteretten deler sakskostnadene mellom partane etter den nytta dei har av heile saka dersom krav om gjenopning blir teke til følgje. Det skal takast omsyn til kostnadsfordelinga i den tidlegare saka.\n\n### VI. Andre reglar\n\n### § 7-13. Forskott\n\nJordskifteretten kan krevje forskott frå rekvirenten i sak etter [kapittel 3 og](lov/2013-06-21-100/kap3) [4](lov/2013-06-21-100/kap4) for sakskostnader etter [§ 7-1](lov/2013-06-21-100/§7-1). Når det er ført inn i rettsboka at behandlinga av eit jordskifte har teke til, kan retten krevje forskott frå alle partar til dekking av sakskostnader etter [§ 7-1](lov/2013-06-21-100/§7-1). Ved forskott etter første og andre punktum, gjeld [lov 17. desember 1982 nr. 86](lov/1982-12-17-86) om rettsgebyr [§ 3](lov/1982-12-17-86/§3).\n\nJordskifteretten kan fastsetje at det skal reknast rente av innbetalte forskott.\n\n### § 7-14. Betalingsfrist\n\nPålagde forskott og sakskostnader forfell til betaling 14 dagar etter at den som kravet er retta mot, er gjort kjend med pålegget om å betale. Jordskifteretten kan setje ein annan frist.\n\nDersom den som krev saka ikkje held betalingsfristen for inngangsgebyret etter [§ 7-2](lov/2013-06-21-100/§7-2), for gebyret etter [§ 7-12](lov/2013-06-21-100/§7-12) andre ledd første punktum eller for forskott etter [§ 7-13](lov/2013-06-21-100/§7-13) første ledd første punktum, skal det reknast jamgodt med at sakskravet er trekt tilbake.\n\n### § 7-15. Statens erstatningsansvar\n\nEin part som er påført sakskostnader på grunn av feil ved saksbehandlinga til jordskifteretten, kan krevje erstatning frå staten etter [tvisteloven § 20-12](lov/2005-06-17-90/§20-12).\n\n### § 7-16. Panterett for pålagd kostnad eller yting\n\nVed tinglysing av utdrag av rettsboka etter [§ 6-31](lov/2013-06-21-100/§6-31) første ledd i sak etter [kapittel 3 og](lov/2013-06-21-100/kap3) 4, blir kostnad eller yting som jordskifteretten legg på ein part sikra med panterett i matrikkeleininga til parten. Verknaden av tinglysinga fell bort etter 10 år.\n\n## Kapittel 8. Rettsmiddel med vidare\n\n### § 8-1. Rettsmiddel og kva for prosessreglar som gjeld ved bruk av rettsmiddel\n\nAvgjerd teken av jordskifteretten kan prøvast med anke til lagmannsretten.\n\nVed anke over dom, orskurd eller vedtak, gjeld reglane i tvisteloven.\n\nVed anke over jordskifteavgjerd etter [§ 6-23](lov/2013-06-21-100/§6-23) gjeld reglane i [kapittel 6](lov/2013-06-21-100/kap6) så langt dei høver. I tillegg gjeld tvisteloven slik det går fram av paragrafane i kapitlet her.\n\nVed anke over skjønn eller andre avgjerder tekne i medhald av [§§ 5-1](lov/2013-06-21-100/§5-1) til 5-3 gjeld reglane i tredje ledd.\n\nSkjønn eller andre avgjerder tekne av jordskifteretten i eiga sak etter [§§ 5-4](lov/2013-06-21-100/§5-4) til 5-6, kan prøvast ved krav om overskjønn til lagmannsretten etter [lov 1. juni 1917 nr. 1](lov/1917-06-01-1) om skjønn og ekspropriasjonssaker.\n\nEr det i same sak anka over fleire avgjerder etter [§ 6-23](lov/2013-06-21-100/§6-23) samtidig, kan anken behandlast som ei sak for lagmannsretten. Førstelagmannen avgjer om anken skal behandlast som ei sak. Avgjerda kan ikkje ankast.\n\nAvgjerd etter lova her kan gjenopnast etter [§ 8-14](lov/2013-06-21-100/§8-14).\n\n### § 8-2. Når avgjerd kan ankast, og utsett iverksetjing av jordskiftet\n\nMed dei unntaka som denne paragrafen nemner, kan anke berre brukast når jordskifteretten har avgjort heile saka.\n\nEin orskurd kan ankast når han er avsagd.\n\nJordskifteretten kan gjere vedtak om at det kan ankast før heile saka er avgjord. Når dom gjeld eigedom eller bruksrett for ein som ikkje er godkjend som eigar eller bruksrettshavar i jordskifteområdet, skal slik avgjerd kunne ankast før heile saka er avgjord. Det same gjeld for nabo til jordskifteområdet. [Tvisteloven § 29-3](lov/2005-06-17-90/§29-3) tredje ledd gjeld for vedtak om å tillate anke før heile saka er avgjord.\n\nEr det brukt rettsmiddel mot ei avgjerd, må iverksetjing av jordskiftet utsetjast til saka er rettskraftig avgjord.\n\n### § 8-3. Frist for anke\n\nFrist for anke er til vanleg ein månad, og følgjer elles [tvisteloven § 29-5](lov/2005-06-17-90/§29-5).\n\n### § 8-4. Avkall på rett til å anke\n\nRett til å anke kan ein seie frå seg etter [tvisteloven § 29-6](lov/2005-06-17-90/§29-6). Dette gjeld alle avgjerder tekne etter reglane i lova her.\n\n### § 8-5. Ankefråsegna\n\nVed anke over dom, orskurd, eller vedtak, skal ankefråsegna fylle krava i [tvisteloven § 29-9](lov/2005-06-17-90/§29-9).\n\nAnke over jordskifteavgjerd skal setjast fram anten skriftleg eller munnleg etter reglane i [tvisteloven § 12-1](lov/2005-06-17-90/§12-1) for den jordskifteretten som har hatt saka. Anken skal oppgi\n\n1. namnet på ankedomstolen\n2. saksnummer og kva avgjerd anken gjeld\n3. om anken gjeld heile avgjerda eller berre visse delar av henne, og\n4. ankegrunnane, der det skal stå kvifor ein ankar og kva ein vil med anken.\n\nNår anken gjeld jordskifteavgjerd og det ikkje ligg føre særlege grunnar, skal alle som var partar i jordskiftesaka, bli partar i ankesaka òg.\n\n### § 8-6. Saksførebuing i jordskifteretten\n\nVed anke over dom, orskurd, eller vedtak skal jordskifteretten førebu behandlinga av anken etter [tvisteloven § 29-10](lov/2005-06-17-90/§29-10).\n\nVed anke over jordskifteavgjerd skal jordskifteretten, dersom han ser at det er manglar ved anken eller at fristen kan ha gått ut, gi den ankande parten høve til å rette feilen etter [tvisteloven §§ 16-5](lov/2005-06-17-90/§16-5) og [16-6](lov/2005-06-17-90/§16-6). Avgjerd om avvising eller oppfrisking skal takast av lagmannsretten etter [tvisteloven § 29-10](lov/2005-06-17-90/§29-10).\n\nAnke over jordskifteavgjerd skal snarast råd forkynnast for dei partane det gjeld, med frist til å uttale seg om anken. Etter uttalefristen skal saka utan opphald sendast til lagmannsretten.\n\n### § 8-7. Samansetjinga av lagmannsretten\n\nVed prøving av dom, orskurd eller vedtak frå jordskifteretten skal lagmannsretten setjast med tre dommarar. Førstelagmannen kan vedta at ein av dei tre dommarane kan vera jordskiftelagdommar.\n\nVed prøving av jordskifteavgjerd skal lagmannsretten setjast med ein jordskiftelagdommar og to oppnemnde jordskiftemeddommarar frå det utvalet som er nemnt i [§ 2-5](lov/2013-06-21-100/§2-5). Om ein part krev det, avgjer førstelagmannen om lagmannsretten skal setjast med fire oppnemnde jordskiftemeddommarar. Førstelagmannen avgjer om lagmannsretten skal setjast med ein jordskiftelagdommar, ein lagdommar og ein eller tre oppnemnde jordskiftemeddommarar. Ved oppnemning av jordskiftemeddommarar gjeld [§ 2-7](lov/2013-06-21-100/§2-7).\n\nEr det anka over ulike avgjerder i same sak, og behandlinga av saka etter [§ 8-1](lov/2013-06-21-100/§8-1) sjette ledd er samla i ei sak for lagmannsretten, fastset førstelagmannen samansetjinga av retten. Dersom ei av dei anka avgjerdene er ei jordskifteavgjerd, skal jordskiftelagdommaren alltid delta ved behandlinga.\n\nFørstelagmannen avgjer kven som skal vere saksførebuande dommar og leiar for retten.\n\nAvgjerda førstelagmannen tek etter paragrafen her kan ikkje ankast.\n\n> Endra ved lov [9 juni 2023 nr. 32](lov/2023-06-09-32) (i kraft 1 juli 2023 iflg. [res. 9 juni 2023 nr. 829](forskrift/2023-06-09-829)).\n\n### § 8-8. Nekting eller avvising av anken\n\nAnken kan avvisast, ankesaka kan hevast og ei anka avgjerd kan opphevast under saksførebuinga i lagmannsretten etter [tvisteloven § 29-12](lov/2005-06-17-90/§29-12) første ledd.\n\nVed anke over dom gjeld [tvisteloven § 29-13](lov/2005-06-17-90/§29-13).\n\nVed anke over jordskifteavgjerd kan lagmannsretten nekte å ta anken opp til behandling dersom retten finn at det er klar sannsynleg overvekt for at anken ikkje vil føre fram. [Tvisteloven § 29-13](lov/2005-06-17-90/§29-13) andre ledd gjeld i slike høve.\n\nDen saksførebuande dommaren kan ta avgjerd som einedommar etter tredje ledd i denne paragrafen, etter at partane har fått høve til å uttale seg.\n\n[Tvisteloven § 29-13](lov/2005-06-17-90/§29-13) femte ledd gjeld så langt han høver for avgjerd etter tredje og fjerde ledd.\n\n> Endra ved lov [11 mai 2023 nr. 13](lov/2023-05-11-13) (i kraft 1 juli 2023 iflg. [res. 11 mai 2023 nr. 683](forskrift/2023-05-11-683), se overgangsregler i res. [2 juni 2023 nr. 779](forskrift/2023-06-02-779)).\n\n### § 8-9. Tilbakekalling av anke, nye fristar\n\nOm anken blir kalla tilbake, gjeld [tvisteloven § 29-19](lov/2005-06-17-90/§29-19).\n\nBlir anken kalla tilbake, skal lagmannsretten endre fristar for iverksetjing etter [§§ 3-36](lov/2013-06-21-100/§3-36) og 6-27 om det trengst.\n\n### § 8-10. Prøving av jordskifteavgjerd\n\nLagmannsretten kan prøve alle sider av jordskifteavgjerda.\n\nFører anke over jordskifteavgjerd ikkje til endring, skal anken forkastast etter [tvisteloven § 29-23](lov/2005-06-17-90/§29-23) andre ledd.\n\nFører anke over jordskifteavgjerd til endring, skal lagmannsretten ta ei ny jordskifteavgjerd eller oppheve avgjerda etter [tvisteloven §§ 29-23](lov/2005-06-17-90/§29-23) tredje og fjerde ledd og [29-24](lov/2005-06-17-90/§29-24).\n\nNår lagmannsretten skal treffe ny jordskifteavgjerd, kan lagmannsretten òg trekkje inn dei delane av jordskifteavgjerda frå jordskifteretten som det ikkje er anka over, og gå så langt det er nødvendig for å fylle vilkåra i [§§ 3-2](lov/2013-06-21-100/§3-2), 3-3 og 3-18.\n\nKjem det opp tvist om grenser, eigedomsrett, rettar eller anna som jordskifteretten ikkje har avgjort endeleg, kan lagmannsretten avgjere tvisten om det trengst av omsyn til jordskiftet.\n\n[Tvisteloven § 29-3](lov/2005-06-17-90/§29-3) andre ledd gjeld for avgjerd om å vise ei sak tilbake til jordskifteretten.\n\n### § 8-11. Hjelp til teknisk arbeid\n\nJordskifteretten skal gi teknisk hjelp når lagmannsretten ber om det i saker etter lova her.\n\nLagmannsretten kan fastsetje at jordskifteretten skal merkje av dei nye grensene som følgjer av ankebehandlinga.\n\n### § 8-12. Frist for å setje i verk jordskiftet\n\nLagmannsretten set nye fristar for å setje i verk jordskiftet. Dersom ny frist ikkje er gitt i ankeavgjerda, og ein part krev det, kan førstelagmannen gi nye fristar.\n\n### § 8-13. Anke til Høgsterett\n\nHøgsterett er ankeinstans for avgjerder som er tekne av lagmannsretten etter reglane i denne lova. [Tvisteloven kapittel 30](lov/2005-06-17-90/kap30) gjeld ved anke. Ei avgjerd som nemnd i [§ 8-1](lov/2013-06-21-100/§8-1) tredje og fjerde ledd, kan berre ankast på grunn av feil ved rettsbruken eller den saksbehandlinga som ligg til grunn for avgjerda.\n\n### § 8-14. Gjenopning\n\nEi sak avgjord av jordskifteretten eller lagmannsretten etter lova her kan gjenopnast etter [tvisteloven kapittel 31](lov/2005-06-17-90/kap31).\n\n### § 8-15. Særlege vilkår ved gjenopning av jordskifteavgjerd\n\nEi sak der det er teke jordskifteavgjerd, kan gjenopnast på dei vilkåra som er sette i [tvisteloven kapittel 31](lov/2005-06-17-90/kap31), og dessutan når føresetnadene som er lagde til grunn for avgjerda, endrar seg slik at avgjerande tiltak i jordskifteløysinga ikkje kan gjennomførast og det er tvillaust at [§§ 3-2](lov/2013-06-21-100/§3-2), 3-3 og 3-18 ikkje er oppfylt for minst éin part.\n\nDet kan ikkje krevjast slik gjenopning dersom fristen etter [§§ 3-36](lov/2013-06-21-100/§3-36) og 6-27 for gjennomføring av tiltaket er ute.\n\n### § 8-16. Nærare om behandlinga av sak om gjenopning\n\nKrav om gjenopning av sak avgjord av jordskifteretten, skal rettast til ein jordskifterett med jordskiftesokn som grenser til domstolen som har teke avgjerda.\n\nGjenopningsdomstolen skal gjere dei endringane som trengst for å rette opp mishøvet. Gjeld endringa grenser og liknande der kostnadene ikkje vil stå i rimeleg høve til det ein oppnår, kan endringar gjerast opp heilt eller delvis i pengar, skog eller andre verdiar.\n\nElles gjeld reglane om gjenopning i [tvisteloven kapittel 31](lov/2005-06-17-90/kap31) så langt dei høver.\n\n## Kapittel 9. Ymse reglar\n\n### § 9-1. Utbetaling av pengevederlag\n\nPengevederlag for eigedom eller rett som det ligg hefte på, eller som er beslaglagd, må ikkje utbetalast til eigaren eller rettshavaren utan samtykke frå dei som har slikt hefte eller beslag.\n\n[Lov 17. februar 1939 nr. 2](lov/1939-02-17-2) om deponering i gjeldshøve gjeld tilsvarande for deponering av pengevederlag som ikkje kan utbetalast etter første ledd.\n\n### § 9-2. Skyldnader knytte til eigedom som er med i jordskifte\n\nEin skyldnad som ligg på ein eigedom for anlegg som er sett i verk med offentleg tilskott, som for eksempel skogplantings-, senkings-, uttappings- eller førebyggingsarbeid, skal følgje det grunnstykket skyldnaden har samanheng med, om det let seg gjere utan avgjerande ulempe for det som er formålet med jordskiftet. Det same gjeld skyldnad til å halde ved like andre anlegg som for eksempel gravplassar.\n\n### § 9-3. Meldeplikt etter kulturminnelova\n\nMedan jordskiftet blir halde, har jordskiftedommaren meldeplikt etter [lov 9. juni 1978 nr. 50](lov/1978-06-09-50) om kulturminner, ved sida av eigar og brukar.\n\n### § 9-4. Fordeling av skogfond\n\nJordskifteretten kan fordele inneståande skogfondmidlar ved ny utforming av eigedom etter [§ 3-4](lov/2013-06-21-100/§3-4), ved oppløysing av sameige etter [§ 3-6](lov/2013-06-21-100/§3-6) og ved deling av eigedom etter [§ 3-7](lov/2013-06-21-100/§3-7). Fordelinga skal leggjast fram for skogbruksmyndigheita til uttale.\n\nSkogbruksmyndigheita skal gi jordskifteretten innsyn i saldo for skogfondrekneskapen for dei aktuelle partane.\n\n### § 9-5. Iverksetjing\n\nLova gjeld frå den tid Kongen fastset.[^1] Samstundes held [lov 21. desember 1979 nr. 77](lov/1979-12-21-77) om jordskifte opp å gjelde.\n\n1 Frå 1 jan 2016 iflg. [res. 21 juni 2013 nr. 736](forskrift/2013-06-21-736).\n\n### § 9-6. Overgangsreglar\n\nSaker som er til behandling i jordskifterettane når lova her tek til å gjelde, skal behandlast ferdig etter [lov 21. desember 1979 nr. 77](lov/1979-12-21-77) om jordskifte.\n\nAnke som er innlevert før lova her tek til å gjelde, men som ikkje er behandla ferdig og avgjord, skal behandlast av lagmannsretten, og med lagmannsretten samansett etter [§ 8-7](lov/2013-06-21-100/§8-7). Lagmannsretten skal leggje [lov 21. desember 1979 nr. 77](lov/1979-12-21-77) om jordskifte til grunn for prøving av saksbehandling og materielle tilhøve.\n\n### § 9-7. Endringar i andre lover\n\nNår lova tek til å gjelde, skal det gjerast desse endringane i andre lover: – – –\n",
 "title": "Lov om fastsetjing og endring av eigedoms- og rettshøve på fast eigedom m.m. (jordskiftelova)",
 "type": "lov"
}